Nasiya O'zbekistonda eng ommabop xarid usullaridan biriga aylandi. Telefonlar, maishiy texnika, mebel — bularning barchasini millionlab odamlar «hozir sotib ol, keyin to'la» (BNPL) sxemasi bo'yicha olishadi. Ammo yillar davomida qoidalarsiz o'sgan bozor 2026-yilda yangi bosqichga chiqmoqda: davlat tartibga solishni tayyorlamoqda.
Nasiya bozori qanchalik katta
Markaziy bank ma'lumotlariga ko'ra, nasiya bilan bog'liq umumiy kredit portfeli 8,5 trln so'mga yetdi. Bozor ishtirokchilarining baholashicha, 2025-yil oxiriga kelib hajm 10 trln so'mdan oshdi.
Bozor tuzilishi: portfelning atigi 7% i banklarga, 26% i yirik MFOlarga, 67% i esa o'zi nasiya rasmiylashtiradigan do'kon va sotuvchilarga to'g'ri keladi.
Nega nasiya kreditdan qimmatroq bo'lishi mumkin
Bozorning asosiy muammosi — shaffof emasligi. Reklamadagi «foizsiz» so'zi har doim ham ortiqcha to'lov yo'qligini anglatmaydi: ko'pincha u tovarning oshirilgan narxiga «yashiringan» bo'ladi.
Qanday tartibga solish tayyorlanmoqda
- Maksimal ortiqcha to'lovni cheklash — tovar narxining 50% igacha;
- Jarimalar va komissiyalarsiz muddatidan oldin to'lash huquqi;
- Kredit byurolariga ma'lumot uzatish majburiyati;
- Shartnomada haqiqiy stavkani oshkor qilish.
Bu xaridorlar uchun nimani anglatadi
Nasiya shaffofroq bo'ladi: jarimalar cheklanadi, shaffof bo'lmagan shartlarga ega sotuvchilar esa asta-sekin bozordan chiqib ketadi. Aksincha tomoni — nasiya olish qiyinlashadi, chunki banklar va MFOlar arizachining haqiqiy qarz yukini tekshira boshlaydi.
O'zbekistondagi BNPL-xizmatlar shartlarini nasiyalar katalogida solishtiring.
Ma'lumotlar 2026-yil iyun holatiga dolzarb. Manbalar: O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki, Gazeta.uz, Spot.uz.